Yangın Dolabı ve Hidrant Rehberi

Yangın dolabı kimde zorunlu?

Madde 94 üç ölçüt kullanıyor: bina yüksekliği, kullanım amacı + toplam kapalı alan ve iki özel mahal (kapalı otopark, kazan dairesi). İtfaiye su alma hattı hükmündeki “bir boyutu 60 m’yi geçen katlarda yangın dolabı … gerekir” cümlesinin yalnız o bentteki binalar (yüksek bina, kat alanı 1.000 m²’yi aşan AVM, otopark ve benzeri yerler) için mi, her bina için mi geçerli olduğu metinde açık değildir; Bakanlığın 05.04.2021 görüşü bu ölçütü saymaz. Yüksek bina, BYKHY m. 4’ün tanımıyla “bina yüksekliği 21,50 m’den, yapı yüksekliği 30,50 m’den fazla olan” binadır. Metin ölçütleri virgülle ayırır; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği aynı tanımı “veya” ile yazdığı için ihtiyatlı ve yaygın uygulama, ikisinden birinin aşılmasını yeterli sayar. Bu binalarda dolap, konut dâhil, kullanım amacına bakılmadan zorunludur. Kat sayısı tek başına belirleyici değildir — sekiz katlı bir bina kat yüksekliğine göre sınırın altında da üstünde de kalabilir; esas olan projedeki bina yüksekliğidir.

Tablo planlama içindir. Bağlayıcı olan binanın kendi yangın projesi ve itfaiye görüşüdür; kullanım sınıfı ve alan hesabı projede tanımlanır. Ticaret binasına ilişkin satır o tarihteki adıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 05.04.2021 tarihli görüş yazısına dayanır; yazı ticaret amaçlı binalar içindir, büroyu yalnız ticari satışla bağlantılı ve aynı binadaysa ticaret sayar. Bağımsız büro binası için görüş vermez — orada karar yangın projesindedir.

Sık karıştırılan nokta: yangın dolabı ile yangın söndürücü birbirinin alternatifi değildir. Söndürücü adedi ayrı bir hesaba tabidir — kaç adet gerektiğini yangın söndürücü sayısı hesaplayıcısı ile çıkarabilirsiniz.

30 metre kuralı ve yerleşim

Yönetmelik dolapların yerleşimini mesafeyle tanımlıyor: her katta ve yangın duvarlarıyla ayrılmış her bölümde aralarındaki uzaklık 30 m’den fazla olmayacak şekilde düzenleniyor. Pratikte bu, bir kattaki dolap sayısını doğrudan belirleyen kuraldır. Tek istisna yine aynı maddede: bina yağmurlama sistemiyle korunuyor ve katlarda itfaiye su alma ağzı bırakılmışsa dolaplar ıslak tip yağmurlama branşman hattından beslenebilir ve aralarındaki uzaklık 45 m’ye kadar çıkarılabilir.

Konum tercihi de yazılı: dolaplar koridor çıkışı ve merdiven sahanlığı yakınlarına, kolay görülebilecek şekilde konur. Yani dolabın bulunduğu yer estetik bir karar değil, kaçış yolunun mantığına bağlı.

Değerler BYKHY m. 94’ten alınmıştır. Eğitimli personelin kullanacağı yerlerde farklı hortum tipi ve çapı seçilebilir; karar yangın projesine aittir.

Dolap içinde ne bulunur?

Yangın dolabı bir kutu değil, bir sistemdir: kabin, makara, hortum, lüle, vana ve bağlantı elemanları birlikte çalışır. Ürün tarafında ilgili standart TS EN 671-1 (yarı-sert hortumlu makaralı dolap) ve TS EN 671-2’dir (yassı hortumlu dolap).

Kabin ölçüsü hortum boyuna ve makara tipine bağlıdır; 30 m hortum her kabine sığmaz. Ölçüyü hortum boyuna göre teyit ettirin.

Hidrant sistemi: 1900 l/dak ve mesafeler

Hidrant, binanın dışındaki sistemdir ve itfaiyenin kullanımı içindir. Yönetmelik burada da sayısal: dizayn debisi en az 1900 l/dak, hidrant çıkışında 700 kPa (yaklaşık 7 bar) basınç gerekir.

BYKHY m. 95; hidrantlar ilgili Türk Standartlarına uygun yerüstü hidrant olmalıdır. İki adet 65 mm storz tip rakor ve çek valf şartı ise m. 97’de, binanın itfaiye su verme bağlantısı içindir.

Dış hidrant ne zaman zorunlu? Madde 95’e göre genel yerleşme alanlarından ayrı planlanan, içinde farklı kullanımlar bulunan yerleşim alanlarında (site, kampüs gibi) binaların taban alanları toplamı 5.000 m²’yi aşarsa dış hidrant sistemi yapılması mecburidir. Kapsamın parselinize uyup uymadığı yangın projesinde belirlenir.

Hidrant tarafında satın alma kalemleri farklıdır: hidrant gövdesi ve kapağı, storz rakorlar, hidrant anahtarı, itfaiye hortumu (genellikle 65 mm yassı), lüle ve hidrant dolabı. Bunlar yangın dolabı kalemleriyle karıştırılmamalıdır — çap ve rakor tipi uyuşmaz.

Bakım, kontrol ve kayıt

Yangın ekipmanında satın alma bir kez, bakım süreklidir. Bakım isteğe bağlı da değildir: madde 94, yangın dolaplarının ve hortum makara sistemlerinin TS EN 671-3’e göre düzenli bakımının bina sahibi, yöneticisi veya sorumlu bina yetkilisince yaptırılmasını zorunlu tutar. Bakım aralığı ve yapılacak işlemler standardın güncel metnindedir; denetimde sorulan da çoğu zaman ürünün kendisi değil, bakım kaydıdır. Aşağıdaki liste ara kontrollerde bakılacak noktalardır, standardın bakım programının yerine geçmez.

• Hortum tamamen açılıp basınç altında deneniyor mu (yıllık bakımda)
• Lülenin üç konumu da çalışıyor mu — kapama konumu özellikle
• Vana tam açılıp kapanıyor mu; sızdırma var mı
• Kabin camı ve kilidi sağlam mı, önü kapalı değil mi
• Basınç değeri ölçülüp kayda geçti mi (100 l/dak · 400 kPa)
• Yangın dolabı levhası yerinde ve okunabilir mi
• Kontrol tarihi ve yapan kişi etikette yazılı mı

Dolabın önünü kapatmak — palet, koli, dolap — sahada en sık yapılan ve en kolay düzeltilen ihlaldir. Zemin işaretlemesiyle dolap önüne tarama alanı çizmek bu sorunu kalıcı olarak çözer.

İnternette dolaşan iki yanlış

1. “Yangın dolabı zemin­den şu kadar cm yükseklikte olmalı.” BYKHY’de yangın dolabı için sayısal bir montaj yüksekliği yoktur. Dolapla karıştırılan sayısal yükseklik kuralı yangın söndürücüsüne aittir (m. 99/5: 4–12 kg arası cihazlarda zeminden yaklaşık 90 cm’yi aşmaz). Dolapta belirleyici olan, kolay görülebilir ve erişilebilir olmasıdır. Dolabın TS EN 671-1/-2’ye uygunluğu şarttır; kot üreticinin montaj talimatından ve yangın projesinden gelir.

2. “Her işyerinde yangın dolabı zorunlu.” Değil. Zorunluluk yüksek binalar, 1.000 m² üzeri belirli kullanım sınıfları, 600 m²’yi aşan kapalı otoparklar ve 350 kW’ı aşan kazan daireleri içindir (bir boyutu 60 m’yi geçen kat varsa projede teyit edin). Yüksek bina olmayan bir binadaki küçük bir ofis katında yangın dolabı aranmaz — ama yangın söndürücü yükümlülüğü devam eder ve o hesap bağımsızdır.

Satın alma listesi

Kalemler tek teklifte fiyatlanabilir; levha ölçüsü ve söndürücü adedi sitedeki hesaplayıcılarla çıkarılabilir.

Teklif isterken

Yangın ekipmanı teklifinde şu bilgiler dönüş süresini kısaltır:

• Bina kullanım sınıfı ve toplam kapalı kullanım alanı (m²)
• Kat sayısı ve her katın alanı — dolap adedi buradan çıkar
• Yangın dolabı gömme mi sıva üstü mü konacak
• Hortum boyu (mevcut projede yazılıysa aynısı)
• Mevcut tesisat var mı, yenileme mi sıfırdan kurulum mu
• Belge talebi: TS EN 671 uygunluk belgesi isteniyor mu

Kalemlerin tamamı iş güvenliği ve KKD ile levha, tabela ve pano kapsamımızda. Montaj ve tesisat işçiliği kapsam dışıdır — malzeme tedarik ediyoruz; İstanbul içinde montaj talep üzerine ayrı kalem olarak organize edilebilir.

Sık Sorulan Sorular