İş Ekipmanlarında Periyodik Kontrol Süreleri

Süreyi belirleyen üç kural

Bir ekipmanın kontrol sıklığı tek bir tablodan okunmaz; üç kural birlikte çalışır ve en kısası bağlayıcıdır:

Pratikte en sık yapılan hata, tablodaki “1 yıl”ı bir hedef sanmaktır; tablo tavanı verir. Üçüncü satır bir mevzuat hükmü değil, iyi uygulama önerisidir: imalatçı kılavuzunda altı ayda bir kontrol yazan bir ekipmanı yılda bir kontrol etmek Yönetmeliğin azami süresini aşmaz, ama imalatçı talimatına aykırı olduğu için ekipmanın güvenli kullanımı tartışmalı hâle gelir. Tabloda standart karşılığı olmayan ekipmanlar içinse Yönetmelik ayrıca EK-III’ün 1.1 ve 1.4 üncü maddelerindeki hiyerarşiye gönderme yapar.

Tesisatlar: tam liste

EK-III’ün 2.3 numaralı bölümü tesisatları düzenler. Genel kural md. 2.3.1’dedir: “İlgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece, tesisatların periyodik kontrolleri yılda bir yapılır.” Tablo-3 bunu ekipman ekipman açar:

Tablonun kriter sütunu her satırı bir mevzuata ya da standarda bağlar: elektrik ve topraklama için Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ile TS HD 60364 serisi, yangın tarafı için Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yıldırımdan korunma için TS EN 62305 serisi. Bu sayfada süre sütununu veriyoruz; kriter sütunu standart metinlerine gönderme yaptığı için tek tek aktarılmamıştır.

Tesisat tarafında sık atlanan üç şart daha var. EK-III md. 2.3.5, 2.3.6 ve 2.3.7 uyarınca yangın, havalandırma-klima ve elektrik/topraklama/yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır. Projesi olmayan tesisatlar için işveren, ilgili mevzuata uygun olarak projelendirilmesini yaptırmak zorundadır — kontrol, tesisatın projesine uygunluğu üzerinden değerlendirilir.

Bu, uygulamada “kontrol yaptırdık ama rapor alamadık” durumlarının en yaygın sebebidir: projesi olmayan bir tesisatta kontrolör kıyaslayacak bir referans bulamaz.

Diğer üç tablo neyi kapsıyor?

Yenilenen EK-III dört tablodan oluşur. Tablo-3’ü yukarıda tam verdik; diğer üçünün kapsamı şöyledir:

Tablo-2 ve Tablo-4 kalem kalem yazılmıştır ve her satır ayrı bir standarda bağlanmıştır; bu ikisinde “ekipmanım listede yok” demek eskisine göre çok daha zordur. Tam satır listeleri için kaynaklardaki konsolide metne bakın — biz burada yalnızca kapsamı veriyoruz, çünkü bu iki tablo düzenli değişiyor ve ikinci bir yerde tekrarlamak eskimeye davetiye çıkarır.

Süre dolmadan kontrol gereken haller

Periyodik kontrol yalnız takvim dolduğunda yapılmaz. Yönetmeliğin 7 nci maddesi, süreye bakılmaksızın kontrol gerektiren dört hâl sayar:

1. Güvenliği kurulma ve montaj şartlarına bağlıysa — kurulmasından sonra ve ilk defa kullanılmadan önce.
2. Önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra.
3. Seyyar olmaması hâlinde her yer değişikliğinde.
4. İskele, sütunlu çalışma platformu veya kule kren ve benzeri ekipmanlarda ilk kurulumdan sonra; yükseltilmesi veya değişikliğe uğratılması hâlinde bunların ardından.

Ayrıca arızaya sebep olabilecek etkilere maruz kalarak tehlike yaratabilecek iş ekipmanı; çalışma şeklinde değişiklik, kaza, doğal olay ya da ekipmanın uzun süre kullanılmaması gibi durumların ardından da kontrol edilir. Buradaki özne bütün ekipmanlar değil, bu tanıma girenlerdir.

Uygulamada en çok atlanan hâl üçüncüsüdür: seyyar olmayan bir kompresörü ya da presi başka bir bölüme taşımak, takvim dolmamış olsa bile ayrıca bir periyodik kontrol gerektirir. Bunun bir sonraki periyodun başlangıcını kaydırıp kaydırmadığı Yönetmelikte düzenlenmemiştir; sağlam olan, yeni kontrol tarihini esas alıp takvimi oradan yürütmektir.

Bir de taşınabilirlikle ilgili küçük ama sık atlanan bir kural var: kurulum ve montaj şartlarına tabi olmayan seyyar iş ekipmanları işletme dışında kullanıldığında, son periyodik kontrol raporu da ekipmanla birlikte bulundurulur. Şantiyeye çıkan jeneratör ya da kaldırma ekipmanında rapor sahada olmalıdır.

23 Aralık 2025’te ne değişti?

Bu değişiklik, süre tablolarının ötesinde raporun geçerliliğini doğrudan etkilediği için satın alma ve idari işler tarafını da ilgilendiriyor:

• EKİPNET tanımı yenilendi (Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin (d) bendi değiştirildi): “Periyodik kontroller ile ilgili tüm iş ve işlemlerin Genel Müdürlükçe kayıt, takip ve izlenmesi amacıyla kullanılan, İSG-KATİP’te yer alan modülü”. Periyodik kontrolü yapmaya yetkili kişi tanımı da “EKİPNET’e kayıtlı” ibaresini taşır.
• Sözleşmesiz rapor geçersiz. Hükmün lafzı şöyle: “7 nci maddenin altıncı fıkrasında yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla İSG-KATİP üzerinden sözleşme olmaksızın periyodik kontrol raporu düzenlenemez. Sözleşme olmaksızın düzenlenen periyodik kontrol raporları geçersizdir. Bu hükme aykırı davranan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişinin yetkisi bir ay süreyle askıya alınır.” Baştaki kayıt 7 nci maddenin altıncı fıkrasına gönderir. O fıkraya göre işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasındaki sözleşme, kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP üzerinden düzenlenip karşılıklı onaylanır; tek istisna, EK-III’te yer almadığı için periyodik kontrolü zorunlu olmayan ekipmandır — onların raporunda şekil ve sözleşme şartı aranmaz. Hüküm kontrolü kimin yaptığına göre ayrım yapmaz.
• “Ekipman muayene kuruluşu” tanımı geldi ve metindeki “akredite” ibarelerinin yerini aldı. Geçici madde uyarınca Bakanlıkça yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar, TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 çerçevesinde ilgili kapsamlarda akredite muayene kuruluşları ekipman muayene kuruluşu sayılır.
• EK-III’ün tamamı yenilendi (değişikliğin 7 nci maddesi). Tezgâhlar tablosu bu düzenlemeyle geldi.
• Muayene kuruluşu zorunluluğu genişledi, bir kısmı ertelendi. Ek 2 nci madde, periyodik kontrolü yalnız ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılabilecek ekipmanları sayar. Bu listeye eklenen hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformu, buhar kazanları, kablolu taşıma tesisatları ve sütunlu çalışma platformları bentleri 1/1/2027 tarihine kadar uygulanmaz; o tarihe kadar usulüne uygun düzenlenmiş raporlar süresi boyunca geçerlidir. Periyodik kontrolün kendisi ertelenmedi.

Pratik sonuç: EK-III’teki bir ekipmanda — hizmet dışarıdan da alınsa kendi personelinizle de yapılsa — raporun geçerliliği yalnız tarihine değil, İSG-KATİP üzerinde bir sözleşmeye dayanıp dayanmadığına da bağlı. Raporu teslim alırken sözleşme kaydını da isteyin.

Bu bir satın alma konusudur: hizmeti siparişe bağlarken şartnameye “rapor İSG-KATİP üzerinden düzenlenmiş sözleşmeye dayanacaktır” satırını koymak, sonradan geçersiz çıkan bir rapor tartışmasını baştan önler.

Bir madde daha var ve sık atlanıyor: Yönetmeliğin 7 nci maddesi uyarınca periyodik kontrol sonuçları işverence ıslak imzalı şekilde kayıt altına alınır ve yetkililer her istediğinde gösterilmek üzere saklanır; 5070 sayılı Elektronik İmza Kanununa uygun güvenli elektronik imza ile imzalanıp elektronik ortamda saklanan kayıtlar da geçerlidir. Yani rapor bir e-postanın ekinde imzasız duran PDF olarak saklanamaz.

Kontrolü kim yapabilir?

Yetki, ekipman grubuna göre değişir ve EK-III içinde ayrı ayrı sayılır. İki örnek:

Md. 2.3.3, Tablo-3’te md. 2.3.2 dışında kalan tesisatlar için ayrı bir liste verir (makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine teknikeri veya yüksek teknikerleri). Yani “tek bir mühendis her ekipmanı kontrol eder” diye bir şey yok.

Takip çizelgesi

Periyodik kontrolde işletmeleri zora sokan şey genellikle mevzuatı bilmemek değil, tarihi kaçırmaktır. Aşağıdaki Excel çizelgesi son kontrol tarihi ile periyottan sonraki tarihi kendisi hesaplar, kalan günü gösterir ve süresi geçen satırı kırmızıya, 30 gün içinde dolacak satırı sarıya boyar.

Bu iş bizim işimiz değil — ama komşusu

Kapsam: Bu kategoride malzeme tedariki yapıyoruz — AKSCO periyodik kontrol yapmaz: muayene, test ve raporlama yetkili kişilerin ve ekipman muayene kuruluşlarının işidir, bizim değil. Bu sayfa bir hizmet tanıtımı değil, mevzuatın kendi metninden çıkarılmış bir takvim özetidir. kapsamımız dışındadır. Taahhüdümüz, doğru ürünün doğru miktarda ve yazılı terminde teslim noktasına tesliminde biter; bu nokta Türkiye’nin 81 ilinden biri olabileceği gibi yurt dışı da olabilir.

Bizim girdiğimiz yer kontrolün sonrası: rapor bir uygunsuzluk yazdığında gereken malzemeyi tek teklifte topluyoruz — yangın söndürücü ve dolap malzemesi, acil aydınlatma ve yönlendirme armatürü, topraklama malzemesi, pano içi eksikler, kaldırma aksesuarı, KKD. Yangın söndürücü sayısı ve acil aydınlatma hesaplayıcılarımız da bu adımda işe yarar.

Sık Sorulan Sorular