Kritik Yedek Parça Stok Seviyesi Nasıl Belirlenir?

Yanlış soru, doğru soru

Yedek parça stok kararında sık sorulan bir soru yanlış kurulmuştur: “Bu parça pahalı mı?” Doğru soru şudur: “Bu parça yoksa ne kadar süre üretim durur ve bu bize kaça mal olur?”

Bu ayrım pratikte şu sonuca varır: ucuz ama tek kaynaklı ve uzun terminli bir conta stoklanmalı, pahalı ama her yerde bulunan bir motor stoklanmamalıdır. Stok kararı parçanın fiyatının değil, yokluğunun fonksiyonudur.

Duruş maliyeti nasıl hesaplanır?

Kaba ama kullanışlı bir hesap için üç bileşen yeterlidir:

Teslimat taahhüdü olan işlerde gecikme cezası veya müşteri kaybı riski dördüncü bileşendir ve çoğu zaman diğer üçünün toplamını aşar.

Karar kuralı: Beklenen yıllık duruş maliyeti > Yıllık stok tutma maliyeti ise parça stoklanır. Stok tutma maliyeti tipik olarak parça değerinin yıllık %15–25’i olarak modellenir (bağlanan nakit, depo, sigorta, eskime).

ABC-XYZ analizi: hangi parça hangi politikaya girer?

ABC analizi kalemleri değere, XYZ analizi talep düzenliliğine göre ayırır. İkisi birleştiğinde dokuz hücreli bir matris çıkar ve her hücrenin farklı bir stok politikası olur.

C-Z hücresi hataya açık bir hücredir: düşük değerli ve nadir kullanılan bir parçayı tek tek takip etmenin idari maliyeti, parçanın kendisinden yüksektir. Bu grubu tek tedarikçide toplayıp toplu almak doğru yaklaşımdır.

Yeniden sipariş noktası formülü

Temel formül:

ROP = (Günlük ortalama tüketim × Tedarik süresi (gün)) + Emniyet stoğu

Örnek: bir filtreden günde ortalama 2 adet tüketiliyor, tedarikçi termini 14 gün, emniyet stoğu 10 adet olarak belirlenmiş. Yeniden sipariş noktası (2 × 14) + 10 = 38 adet’tir. Stok 38’e düştüğünde sipariş açılır.

Sipariş miktarı ise ayrı bir karardır ve genellikle tedarikçinin minimum sipariş miktarı, ambalaj birimi ve hacim iskontosuyla belirlenir. Ekonomik sipariş miktarı hesabı teoride doğrudur ama MRO’da ambalaj birimi çoğu zaman daha belirleyicidir: 100’lük kutuda satılan bir kalemde 63 adet sipariş edilemez.

Emniyet stoğu ve termin değişkenliği

Emniyet stoğunu belirleyen asıl değişken tedarik süresinin ortalaması değil, sapmasıdır. Aşağıdaki iki tedarikçinin ortalama termini aynıdır ama gerektirdikleri emniyet stoğu çok farklıdır:

Bu tablo, termin güvenilirliğinin neden bir tedarikçi değerlendirme kriteri olduğunu somutlaştırır: güvenilmez termin, doğrudan stok maliyetine dönüşür.

Pratik bir yaklaşım: emniyet stoğunu ortalama termine göre değil, gözlenen en uzun termine göre hesaplayın. Kritik parçalarda bu, teoride fazla görünse de duruş maliyetinin yanında ucuz kalır.

Stoklamadan riski azaltmanın dört yolu

1. İkinci kaynak belirleme. Aynı parçanın muadilini üreten ikinci bir kaynağı önceden bulup teknik uygunluğunu doğrulayın. Arıza anında araştırmaya başlamak, en pahalı senaryodur.
2. Standardizasyon. Farklı makinelerde farklı marka rulman yerine aynı ölçüde ortak parça kullanmak, stok kalem sayısını düşürür.
3. Konsinye stok. Parça tedarikçinin mülkiyetinde deponuzda bekler, kullandıkça ödersiniz. Yüksek tutarlı kalemlerde nakit akışını korur.
4. Sözleşmeli termin taahhüdü. Stok tutmak yerine, tedarikçiden belirli kalemler için yazılı azami termin taahhüdü alın — çerçeve anlaşmanın en değerli maddesi çoğu zaman budur.

Yıllık gözden geçirme listesi

• Son 12 ayda hiç hareket görmemiş stok kalemlerini listeleyin — ölü stok adayı.
• Duruşa sebep olmuş ama stokta olmayan parçaları işaretleyin — stok adayı.
• Tedarikçi bazında gerçekleşen termin sürelerini ortalama ve sapma olarak çıkarın.
• Aynı parçanın farklı kodlarla kayıtlı olduğu mükerrer kayıtları birleştirin.
• Raf ömrü olan kalemlerin (kayış, hortum, yapıştırıcı, akü) tarihlerini kontrol edin.
• Kritik parça listesini bakım ekibiyle birlikte yeniden onaylayın.

Sık Sorulan Sorular