Yurt Dışı Sevkiyat Rehberi: Incoterms, Evrak Seti ve ISPM 15 Ambalaj

Neden “fiyat” tek başına yetmez

Yurt içi bir siparişte teslim yeri tek satırdır: adres. Yurt dışı bir siparişte aynı satır, toplam maliyeti hissedilir ölçüde değişebilen bir sözleşme hükmüne dönüşür — çünkü teslim kuralı yalnızca “kim taşıyacak” sorusunu değil, hasarın kimde olduğunu, ihracat ve ithalat gümrüğünü kimin yapacağını ve sigortanın kimde olduğunu da belirler.

Bu yüzden karşılaştırılabilir bir yurt dışı teklifinde üç bilgi mutlaka yazılı olur: hangi Incoterms kuralı ve hangi adlandırılmış yer, hangi evrak seti, hangi ambalaj. Aşağıdaki bölümler bu üçünü sırayla açıyor.

Incoterms 2020: on bir kural, iki aile

Incoterms kuralları Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanır ve 2020 sürümünde on bir kural vardır. Kurallar iki aileye ayrılır: her taşıma moduna uygun yedi kural ve yalnızca deniz ve iç su yolu taşımasına ayrılmış dört kural.

Kural listesi ve iki aile ayrımı: International Trade Administration (ABD Ticaret Bakanlığı). Son sütundaki açıklamalar ICC Incoterms® 2020 kurallarının kısaltılmış özetidir; bağlayıcı metin ICC yayınıdır. Kuralın kendisi kadar adlandırılmış yer da önemlidir: “FCA” tek başına eksiktir, “FCA Kağıthane/İstanbul” tamdır.

Bir teklifte teslim kuralı hep aynı biçimde yazılır: kural + adlandırılmış yer + Incoterms® 2020. Örnek: FCA Kağıthane/İstanbul, Incoterms® 2020.

Konteynerli sevkiyatın klasik hatası: FOB

Konteynerli bir sevkiyatta en sık yapılan hata, alışkanlıktan FOB yazmaktır. ICC’nin kendi açıklamasına göre FOB’da satıcı, malın adlandırılmış yükleme limanında gemiye yüklenmesiyle riski devreder; FCA’de ise malı taşıyıcıya teslim ettiği anda devreder.

Konteynerde mal, gemiye yüklenmeden günler önce terminalde taşıyıcıya teslim edilir. FOB yazıldığında satıcı, artık fiilen kontrolünde olmayan malın riskini terminalde beklediği süre boyunca taşımaya devam eder. ICC bu yüzden konteynerli ve çok modlu sevkiyatlarda FCA kullanılmasını anlatır; FOB, CFR ve CIF liman-liman taşımalar için tasarlanmıştır.

Evrak seti: A.TR, EUR.1 ve menşe şahadetnamesi

Yurt dışı sevkiyatta üç belge sürekli birbirine karıştırılır. Aralarındaki fark akademik değil parasaldır: yanlış belge, alıcının gümrükte tercihli tarifeden yararlanamaması demektir.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı — Menşe başlıklı sıkça sorulan sorular. A.TR’nin menşe göstermemesi, uygulamada en pahalı yanlış anlamadır: AB’ye giden bir sevkiyatta A.TR serbest dolaşımı kanıtlar, ancak menşe esaslı bir tercih gerekiyorsa ayrıca menşe ispat belgesi ister.

Bunların yanında her sevkiyatta bulunan iki belge daha vardır: ticari fatura ve çeki listesi (packing list — koli/palet bazında adet, brüt-net ağırlık, ölçü). Çeki listesi çoğu zaman baştan savma doldurulur; oysa gümrükte fiziki muayeneye düşen sevkiyatlarda süreyi belirleyen tam olarak bu belgedir.

Belgeler artık elektronik: MEDOS

Menşe ve dolaşım belgeleri artık kâğıt üzerinde “odaya gidip tasdik ettirilen” belgeler değildir. Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda TOBB tarafından yürütülen MEDOS (Menşe ve Dolaşım Belgeleri Otomasyon Sistemi) üzerinden düzenlenirler: ihracatçı veya gümrük müşaviri belgeyi elektronik ortamda doldurur ve tevsik edici belgeleri yükler, oda onaylar, gümrük idaresi elektronik ortamda vize eder.

Kaynak: TOBB — MEDOS sistem bilgileri. Pratik sonucu şudur: belge süresi artık “odanın mesai saati” değil, tevsik edici belgelerin eksiksizliği ile ölçülür.

Ahşap ambalaj ve ISPM 15

Yurt dışı sevkiyatta en sık gözden kaçan ve en pahalı sonuç doğuran kalem ahşap palettir. Ahşap ambalaj malzemesi, uluslararası bitki sağlığı standardı ISPM 15 kapsamındadır: işlem görmemiş ahşap, varış ülkesinde sevkiyatın tamamının reddedilmesine, imhasına veya iade edilmesine yol açabilir.

Kaynak: IPPC ISPM 15 (2018 revizyonu), Ek 1. İşaret ise Ek 2’de tanımlıdır: IPPC sembolü + ISO ülke kodu + üretici/işlem sağlayıcı kodu + işlem kodu (HT, DH, MB, SF). İşaret okunaklı, kalıcı, devredilemez ve görünür bir yerde olmalıdır; standart işaretin tercihen en az iki karşılıklı yüze konulmasını öngörür — bu bir tavsiyedir, mutlak bir zorunluluk değil.

Türkiye’de konu, Ahşap Ambalaj Malzemelerinin Isıl İşleme Tabi Tutulması ve İşaretlenmesine Dair Yönetmelik ile düzenlenmiştir (Resmî Gazete 26 Temmuz 2024, sayı 32613). Yönetmelik palet, sandık, kasa, kutu, istif tahtası, kablo ve bobin makarası gibi ahşap ambalajları kapsar. Isıl işlemin yanına getirdiği yenilik izlenebilirliktir: Bakanlığın kendi açıklamasıyla, “izlenebilirliği sağlamak ve sahteciliğin önüne geçebilmek için ısıl işlem uygulaması sonrası alınan belgeye ve ahşap ambalaj malzemelerine karekod uygulaması getirilmiştir.”

⚠ Yürürlük takvimi hareketli. Maddeler kademeli yürürlüğe girmektedir ve Yönetmelik 30 Aralık 2025 tarihli, 33123 sayılı Resmî Gazete ile değiştirilmiştir. Bu yüzden burada tek bir kesin tarih yazmıyoruz: sevkiyat öncesinde geçerli takvimi ve işaretleme yükümlülüğünü GKGM duyurularından teyit edin. Pratikte belirleyici olan zaten varış ülkesinin ISPM 15 uygulamasıdır ve o bugün yürürlüktedir.

Kapsam dışı bırakılanlar dikkatle okunmalıdır: 6 mm ve altı kalınlıktaki ahşaptan yapılan ambalajlar ile tamamen kontrplak, yonga levha veya yönlendirilmiş lif levhadan (OSB) üretilmiş ambalajlar; ayrıca talaş, ahşap yünü ve araca kalıcı olarak bağlı ahşap bileşenler.

⚠ Buradaki “tamamen” kelimesi pahalıya mal olabilir. Piyasadaki “kontrplak palet”lerin çoğu kontrplak tabla + masif ahşap takoz veya kızak kombinasyonudur; masif parça içeren palet kapsam dışı değildir, ısıl işlem ve işaret ister. Muafiyet yalnızca ambalajın tamamı işlenmiş ahşapsa geçerlidir. Soruyu tamamen ortadan kaldıran tek seçenek plastik palettir.

Paletleme, doluluk ve navlun

Yurt dışı sevkiyatta navlun çoğu zaman hacim üzerinden belirlenir; bu da paletleme düzenini doğrudan bir maliyet kalemi hâline getirir. Aynı malın 8 palete mi 11 palete mi yerleştiği, konteyner başına düşen birim maliyeti değiştirir.

Konteyner veya TIR’a kaç palet sığdığını, hacim ve tonaj sınırlarını birlikte görmek için palet ve konteyner yükleme hesaplayıcısını, sarım maliyeti ve film tüketimi için streç film hesaplayıcısını kullanabilirsiniz. Koli ölçüleri ve desi hesabı için standart koli ölçüleri tablosuna bakın.

AKSCO ile yurt dışı sevkiyat nasıl işler

AKSCO bir malzeme tedarikçisidir; gümrük müşavirliği veya taşıma işletmeciliği yapmaz. Yurt dışı bir siparişte iş bölümü şöyledir:

Teklifte bu satırların hangisinin AKSCO’da hangisinin alıcıda olduğu açıkça yazılır — sonradan “bu da dâhil sanmıştım” çıkmaz.

Döviz bazlı maliyet içeren yurt dışı tekliflerinde geçerlilik süresi 7–10 gündür ve teklifte kur esası yazılır. Süre dolduğunda fiyat yeniden teyit edilir; bu, kur riskini iki tarafın da görebileceği tek dürüst yoldur.

Teklif isterken göndereceğiniz bilgiler

Yurt dışı bir teklifi tek turda kapatmak için gereken bilgi seti kısadır:

• Kalem listesi — marka/model veya teknik özellik, birim ve miktar
• Varış ülkesi ve şehri; mümkünse teslim adresi
• Tercih ettiğiniz Incoterms® 2020 kuralı ve adlandırılmış yer (bilmiyorsanız yazın, birlikte seçelim)
• Taşıma modu tercihi: karayolu, konteyner, hava kargo
• Evrak beklentisi: A.TR mi, EUR.1 mi, menşe şahadetnamesi mi
• Ahşap ambalaj kabul ediliyor mu; ISPM 15 işareti isteniyor mu
• Termin — istenen hazır olma veya varış tarihi
• Para birimi ve ödeme şekli beklentisi

Bu bilgilerle gelen bir talebe, kalem kalem fiyat ve teslim süresi içeren bir teklif bir iş günü içinde döner. Teklif formundan veya doğrudan info@aksco.com.tr adresinden iletebilirsiniz.

Kapsam: AKSCO bu kapsamda malzeme tedarik eder. Gümrük müşavirliği, taşıma işletmeciliği ve sigorta acenteliği hizmeti vermez; bu işler anlaşılan Incoterms kuralına göre ilgili taraflarca veya iş ortaklarıyla yürütülür. Taahhüdümüz, teklifte yazılı teslim noktasında malın teslimiyle sona erer.

Sık Sorulan Sorular